Piekary Śląskie na starych fotografiach. Niektórych miejsc z lat 70. już nie ma

Pierwsze wspomnienia o mieście pochodzą z XIII wieku. Słowa „Pecare” użył biskup krakowski Paweł z Przemankowa. Nazwa miasta wywodzi się od piekarzy wypiekających chleb dla bytomskiego grodu książęcego. Piekary Śląskie są dość młodym historycznie miastem. Prawa miejskie otrzymały w 1947 roku. Do przyznania ustroju doszłoby wcześniej, jednak II Wojna Światowa przesunęła ten moment o siedem lat.

Jako pierwsza słowa "Pecare" użył biskup krakowski Paweł z Przemankowa. Z dokumentu datowanego na 1277 rok wynika, że duchowny chciał utworzyć na tych terenach parafię z siedzibą w Kamieniu. Kolejne wspomnienia pochodzą z dokumentów datowanych na koniec XV wieku. Słowo "Piekary" zostało użyte zbiorze średniowiecznych dokumentów „Codex Diplomaticus Silesiae”

Przełomowy wiek XIV

Na terenie Piekar w XIV wieku rozpoczęto wydobywanie rud żelaza. Dzięki rozwojowi przemysłu miejscowość stawała się coraz bardziej rozpoznawalna, a w 1420 roku nazywano ją "Grosse Bäckern", czyli Wielkie Piekary. Od tego roku przez prawie 70 lat miejscowość często zmieniała właścicieli, należała do m.in. Macieja Korwina oraz Jana z Zierotyna. 13 grudnia 1498 roku miasto przejął Jan II Dobry. Dzięki niemu powstała komora celna, a miasto przeżyło potężny rozwój górnictwa. W roku 1623 decyzją Ferdynanda II Habsburga Piekary wraz z ziemią bytomską przekazane zostały bogatemu kupcowi ze Spisza Łazarzowi Henckelowi von Donnersmarckowi.

Wraz z przejęciem ziem przez Donnersmarcków w Piekarach zaczął rozwijać się kult maryjny. Ważnym wydarzeniem dla tego kultu był wybuch zarazy w Tarnowskich Górach w 1676 roku. Wówczas lokalni pielgrzymi modlili się przed obrazem Matki Bożej, a po powrocie do swojej miejscowości zaraza ustępowała. W 1680 roku miała miejsce podobna sytuacja, jednak tym razem w Pradze. Wówczas cesarz austriacki Leopold I Habsburg zwrócił się z prośbą o przywiezienie obrazu do jego kraju. Tym razem także po modlitwach pandemia ustała. Tym razem po cudownym uzdrowieniu arcybiskup praski Jan Fryderyk Waldstein urzędowo zatwierdził cudowność obrazu.

W 1702 roku z powodu walk religijnych obraz Matki Bożej wywieziony do kościoła w Opolu, gdzie mieści się do dziś. W Piekarach kult utrzymał się pomimo tylko obecnej tam repliki obrazu. Jedną z przyczyn była szeroka skala górnictwa na terenie Piekar.

Jedna z pierwszych akcji profilaktycznych

Lata 1845-1847 w historii miasta zapisały się jako najbardziej nieurodzajne. Na terenie Piekar panował głód i ubóstwo. Ówczesny proboszcz ks. Jan Alojzy Ficek rozpoczął nurt charytatywny, który polegał na rozdawaniu żywności, odzieży czy oraz znajdowaniu rodzin zastępczych dla sierot. Wówczas ogromnie popularna stała się akcja antyalkoholowa, na pomysł jej organizacji wpadł również ks. Ficek. Fenomen był na tyle duży, że o wydarzeniu można było usłyszeć poza granicami Śląska. Proboszcz był również inicjatorem budowy kościoła w Piekarach. 22 sierpnia 1849 roku biskup wrocławski dokonał konsekracji neoromańskiego Kościoła pw. Najświętszej Marii Panny i św. Bartłomieja. Środki na kościół zebrane zostały dzięki ofiarom mieszkańców.


W budowie Kalwarii Piekarskiej ks. Fickowi przeszkodziła śmierć. Jednak w swoim testamencie prosił o jej kontynuację. Słowa byłego proboszcza wypełnił ks. Bernard Purkop. Jednak dopiero kolejnego proboszcza ks. Leopolda Nerlicha można uznać za "budowniczego" kalwarii. Symboliczny kamień węgielny pod budowę podłożono w 1887 roku. 21 czerwca 1896 kard. Georg Kopp dokonał uroczystej konsekracji Kalwarii Piekarskiej i Kościoła Kalwaryjskiego pw. Przemienienia Pańskiego. W taki właśnie sposób zakończył się proces formowania głównego ośrodka religijnego na Górnym Śląsku.

Pierwsza drukarnia na Górnym Śląsku

W I połowie XIX w., Teodor Heneczek wraz z Fickiem założył pierwszą na Górnym Śląsku drukarnię wydającą w języku polskim książki, modlitewniki i śpiewniki. Niemałym wkładem były starania proboszcza, by każdy pielgrzym mógł zabrać modlitewnik ze sobą do domu. Pierwsza oficyna była czynna w domu przy ul. Bytomskiej 145. W większości wydawane były treści o charakterze religijnym np. „Dziennik Górnośląski”oraz „Tygodnik Katolicki”. Działalność edytorską w drukarni prowadzili m.in.: Józef Lompa, Karol Miarka i Stanisław Czerniejewski.

Wojna i plebiscyt

Po nieudanym II Powstaniu Śląskim na terenie Piekar przeprowadzono plebiscyt. 86,58 proc. osób zapowiedziało się za pozostaniem w granicach państwa polskiego. Osobne głosowanie zorganizowano dla Szarleja, gdzie za pozostaniem w granicach opowiedziało się 66,6 proc. W 1922 utworzono województwo śląskie z pierwszym wojewodą Józefem Rymerem, "Wielkie Piekary" znalazły się w granicach powiatu świętochłowickiego.

Najazd na miasto nastąpił 1 września 1939 roku. Wojsko niemieckie skierowało się w kierunku dworca szarlejskiego i kopalni „Nowa Helena, powstańcom jednak udało się ich powstrzymać. Zarządzono wówczas ewakuację ludności cywilnej. Mieszkańcy uciekali w kierunku Łagiszy. Piątego dnia wojny grupa powstańców licząca ok 200 osób została rozbita przez Wehrmacht pod Miechowem.

Na mocy ustawy Sejmu Śląskiego z 10 lipca 1939 Piekary otrzymały ustrój miejski z dniem 1 stycznia 1940.Ustawa ta jednak nie została wprowadzona w życie z powodu okupacji niemieckiej. Ostatecznie 13 lutego 1947 roku miasto mogło ponownie powołać organy miasta - z mocą wsteczną od 1 stycznia 1947. Pierwszym burmistrzem został Jan Kolenda.

Subskrybuj piekary.info

google news icon

czytaj więcej:

001konkurs

Piekarskie Cztery Pory Roku – zostań autorem...

Instalacja w czeskim mieście Opava, która informuje o kursowaniu w przeszłości tramwaju

Powstanie tablica pamiątkowa z dawnymi torami?

Remont ulicy Bytomskiej w Piekarach Śląskich dobiegł końca

Bytomska nareszcie gotowa. Niedługo wróci normalny ruch

IRRS

Dariusz Iskanin w IRRS

1bo jpg

Najciekawsze projekty piekarskiego Budżetu...

Metropolia gzm

Autobusy metropolitalne ruszą już 8 maja....

Szarlej

Piekary Śląskie – Szarlej: co łączy piekarską...